Mijn Eerste Haiku

Ja, ik heb het gedaan… het schrijven van mijn eerste haiku.

Wat is haiku?

Haiku – vrolijk vers – is een Japanse dichtvorm van ‘één ademtocht lang’. Een rijmloos gedicht van 17 lettergrepen, of soms iets meer of iets minder, waarbij de lettergrepen verdeeld zijn over drie regels: 5-7-5. De klassieke haikudichter geeft een beeld over de natuur of een seizoen, waarbij vaak in de eerste regel de sfeer wordt bepaald. Bij een gedicht komen vaak gevoelens tot uiting, bij een haiku is dit niet het geval. Een haiku geeft objectief een beeld van het moment – het nu. Natuurlijk kunnen de woorden van een haiku gevoelens oproepen. Oh ja, ook belangrijk, een haiku rijmt niet.

Haiku en Sumi-e

Bij sumi-e wordt de penseelstreek in een ademtocht geschilderd en zo wordt haiku in een ademtocht gelezen. Bij sumi-e en haiku gaat het vaak over de natuur of een van de vier seizoenen. Het is dan voor de hand liggend dat een haiku met een inktschildering wordt gecombineerd. De haiku wordt dan in schoonschrift (shodõ) geschreven. Een klassiek voorbeeld hiervan staat op deze pagina.

Haiku ter inspiratie

Ben je bezig met sumi-e dan kan een haiku je inspireren voor een bepaald onderwerp. Iedere vier weken stuur ik, vaak een klassieke, haiku via de e-mail aan geïnteresseerden. Behalve de haiku kan er een link bijstaan van een video met meer uitleg hoe je het onderwerp in sumi-e kunt schilderen of er staat een mooie afbeelding bij. En deze service is voor de bezoekers van deze site gratis beschikbaar.

Als je je hier aanmeldt, stuur ik je zondag de eerste haiku ter inspiratie toe.

Hoe het is om een eigen haiku te schrijven

Toen ik meer over haiku ontdekte, begon ik haiku steeds meer te waarderen. En ik heb er helemaal niet bij nagedacht om zelf een te schrijven, totdat Sachiko van Batsu, de Japanse winkel in Groningen, mij vroeg of ik mee wilde doen aan een workshop haiku. Ik hoefde niet lang na te denken en op zondag 23 april zat ik te luisteren naar Willy Brinkgreve die haar passie voor de Japanse Haiku met ons deelde. We mochten zelf aan het werk. We waren allen beginners, maar zeer enthousiast. Om het eenvoudig te houden begonnen we met het opschrijven van de eerste zin.

De eerste zin van de haiku

We dachten dat het simpel was, zo’n eerste zin. Vijf lettergrepen en iets sfeerbepalend. Je geeft de achtergrond waartegen het gebeuren plaatsvindt. Maar zo simpel is het ook weer niet. Doordat het objectief moet zijn is er geen plaats voor dichterlijke vrijheden of emotionele beschrijvingen. Na het oplezen van de gemaakte zinnen mochten we de rest van de haiku afschrijven. En zelfs meerdere maken.

Wat schrijf je in een haiku

Bij haiku onderga je de indrukken en proef je de sfeer en de gevoelens van het haiku-moment. Vaak is de verwondering een bijna kinderlijke verbazing.

Haiku workshop bij Batsu - Foto: Sachiko Graft

Haiku workshop bij Batsu – Foto: Sachiko Graft

Je schrijft in het nu. Wat neem je nu waar? Het is interessant om te horen hoe iedereen hiermee omgaat. De gele tulpen, de zwarte tafel, het suizen van het kokende water – ja, we drinken er heerlijke groene Japanse thee bij – en de schrijvende potloden worden vaker genoemd. De sfeer is prettig en we luisteren geboeid naar elkaar.

En dit is mijn eerste haiku

Thuis aangekomen denk ik helemaal in haiku-vorm. Natuurlijk heb ik tijdens de workshop een paar opgeschreven, maar nu thuis schrijf ik dan mijn eerste echte haiku. Op het mooie schrijfblokje met het potlood, van Sachiko gekregen.

In een ademtocht schreef het potlood op papier mijn eerste haiku.

Mijn eerste haiku: In een ademtocht schreef het potlood op papier mijn eerste haiku.

Ik kan iedereen aanraden om hiermee aan de gang te gaan. Terwijl je de haiku schrijft ben je ook werkelijk in het moment, in het nu. Ben je ook benieuwd of mijn eerste haiku iets weg heeft van een Japanse haiku? Lees dan verder ( ^ω^ )/

Is een haiku in het Japans anders dan in het Nederlands?

Een groot verschil is de taal

In het Japans kun je met minder woorden veel meer vertellen. Het Japans is overwegend een analytische taal. De zelfstandige naamwoorden in het Japans kennen geen lidwoorden en geen meervoudsvormen. Het begrip mannelijk, vrouwelijk en onzijdig is onbekend. Daarnaast worden onderwerpen vaak in zinnen weggelaten, wat uiteraard heel verwarrend kan zijn als je een gesprek niet van begin tot eind hebt gevolgd.

De lettergrepen bepalen de haiku

Haiku wordt beperkt door het aantal lettergrepen en daar zit een groot verschil in gebruik wanneer men niet in het Japans schrijft. Behalve de lidworden en meervoudsvormen leggen de Westerse lettergrepen veel meer beperkingen op. De symbolen van het Japanse alfabet corresponderen op een unieke manier met spraakklanken. Behalve dit verschil zijn de westerse lettergrepen sterk taalafhankelijk. Het Frans gebruikt bijvoorbeeld veel meer woorden, en ook lettergrepen, dan het Engels; het Nederlands ligt er ergens tussenin. Om deze reden houden sommige Westerse haiku-schrijvers zich niet aan de 5-7-5 regel.

Een van de bekendste haiku, gemaakt door Matsuo Basho

furu ike ya
kawazu tobikomu
mizu no oto
Ach oude vijver
een kikker springt erin –
geluid van water.

Bij bovenstaande vertaling is de inhoud juist, maar klopt de vorm niet. Een vertaling van dezelfde haiku met de juiste vorm, maar geeft een ander beeld:

Ach oude vijver
de kikkers springen erin –
geluid van water.

Het gedachtenstreepje

Het gedachtenstreepje scheidt de twee contrasterende delen waaruit de haiku is opgebouwd. In de Japanse haiku wordt in plaats van een gedachtenstreepje vaak een snijwoord of kire-ji gebruikt.

De beleving bij het schrijven van haiku

Wij schrijven een haiku vanuit een Westerse achtergrond. Opvallend was dat we op deze haiku-middag met een groep aan tafel bezig waren, we onze creaties voorlazen en we elkaar feedback gaven. We hebben het zelf erover gehad om weer eens bij elkaar te komen en hier meer mee te gaan doen. Maar in Japan schrijf je een haiku voor jezelf.

De eerste prijs winnen met het schrijven van haiku

Terwijl ik mij aan het verdiepen ben in wat haiku is, zag ik op mijn tijdlijn op Facebook een bericht van Takashi san verschijnen. Hij woont vijf jaar in Nederland en weet zelfs in de Nederlandse taal mooie stukjes te schrijven in prachtig woorden.

Volgens Takashi san kun je haiku zien als literaire fotografie en volgens hem gebruiken mensen tegenwoordig de smartphone om een moment vast te leggen, net zoals een haiku een moment vastlegt. Deze vergelijking met een foto kwam op de haiku-middag bij Batsu ook naar voren.

de winnende haiku van Takashi san

Ook al zegt Takashi san dat hij niets van haiku weet, hij heeft wel de eerste prijs gewonnen. Nee, geen reis naar Japan, maar een mooi certificaat. Afgelopen zomer heeft zijn vader een beroerte gekregen en is hij zijn vader in Japan gaan bezoeken. Op een vrije dag is Takashi san naar Kurobe gegaan. Bij het station van Kurobe was er een haiku-brievenbus. Hij had net 5 minuten om iets op te schrijven en dat is een essentieel karakter van haiku, om spontaan wat op dat moment in je opkomt, op te schrijven. Op een speciaal formuliertje, deze liggen bij de haiku-bus, schrijf je je haiku op en dat doe je in de bus. En bijna een jaar verder krijg je bericht dat je de winnende haiku hebt geschreven.

De winnende haiku

“Tachiagaru Yamai-no-chichi-ya Natsu-no-yama (立ち上がる病の父や夏の山)”

Takashi san heeft nog een tip:

‘Er zijn verschillende techniek om een Haiku scherper te maken, bijvoorbeeld door de letter [ya] te gebruiken voor mijn prijswinnende werk (hahaha… overdrijven). Dit [ya] is “Kire-ji” en dit betekent een soort van een pauze of een cut van een landschap. “Kiru” wordt letterlijk vertaald “cut” in het Engels.

Zieke vader staat op [ya] / een berg in de zomer.

Zo heb ik het gemaakt.’

Als je tot hier bent gekomen met lezen vind je haiku waarschijnlijk interessant. Beoefen je sumi-e of ben je op een andere manier bezig met creativiteit of Zen? Laat je iedere 4 weken inspireren door een haiku. Gewoon even hieronder aanmelden 🙂

Heb jij een haiku geschreven?

Heb jij een haiku geschreven? Of heb je er een geschreven en wil je vertellen hoe dat was? Laat gerust hieronder een reactie achter. Ik en de andere lezers zijn heel nieuwsgierig.

Meer boeken over haiku’s

Wil je meer weten over de geschiedenis en achtergrond van de haiku als dichtvorm dan is het boek “Haiku, Een jonge maan” een aanrader. Helaas is het boek alleen nog als e-book leverbaar, maar als je goed zoekt, kun je een tweedehandse vinden. Mijn exemplaar heb ik in de kringloopwinkel gevonden.

Tags:

2 Opmerkingen

  1. Leontien 22 mei 2017
    • Astrid Menick 22 mei 2017

Laat een reactie achter

%d bloggers liken dit: