Oosters licht – de invloed van Japan op de Westerse kunst

De tentoonstelling ‘Oosters Licht’ in het Lalique museum in Doesburg, toont werken van Japanse en Europese kunstenaars naast elkaar. Te zien zijn o.a. juwelen, tekeningen, textiel, zilverwaar, prenten, keramiek en lakwerk. Hierdoor ontstaat en duidelijk beeld wat de Oosterse invloed op de art nouveau-periode heeft gehad.

Twee jaar geleden was ik voor het eerst in dit museum, voor de tentoonstelling over de relatie van Japonisme en art nouveau. Hoe verrast was ik over dit kleine museum en de relatie tussen het werk van Lalique en Japan. Behalve het museum is de historische Hanzestad Doesburg ook het bezoeken waard.

Doesburg

Centrum van de historische Hanzestad Doesburg

Wie is Lalique?

René Lalique (1860- 1945) was een Frans edelsmid en glaskunstenaar wiens werk tot de art deco (jugendstil) en art deco wordt gerekend. Hij wordt de Da Vinci van de juwelen- en glaskunst genoemd. De werken van de “meester” uit de art nouveau en art deco periode zijn vervuld van symboliek en “geheime” details. Deze geheime details worden in het museum met je gedeeld.

Lalique ontwikkelde een werkwijze die het midden houdt tussen kunst en industriële vormgeving: moderne industriële luxe. Naast de werken die in een relatief kleine oplage zijn geproduceerd, ontwierp Lalique unica’s voor de zeer gefortuneerden uit zijn tijd.

v.l.n.r. Japans bord met bloemen in urushi goud lakwerk, haarspeld van Lalique, Japans rood schaaltje met vogel en bloesem, glazen poederdoos van Lalique.

Vaste tentoonstelling in het Museum Lalique

De vaste tentoonstelling van het museum is geheel gewijd aan het werk van René Lalique. De werken geven een beeld van de klanten van de kunstenaar. Rond 1900 wordt René Lalique internationaal gezien als de ontwerper van het moderne sieraad. De groten der aarde en actrices pronkten met zijn sieraden. Lalique kiest motieven zoals de natuur en vrouwelijke vormen. Hij ontpopt zich tevens tot glaskunstenaar. Zijn kennismaking met de luxe parfumindustrie zorgt voor een stroomversnelling.

De werken in het museum zijn juwelen, parfumflacons, glazen beelden en siervazen. De juwelen van Lalique hebben soms een getaxeerde waarde van 100 miljoen euro. De objecten zijn iconisch, geliefd en overal ter wereld zeer gewild.

Over de tentoonstelling ‘Oosters Licht – de invloed van Japan op de Westerse kunst’

Oosters Licht tentoonstelling in Museum Lalique

Japan was onder het feodale Tokugawa-bewind meer dan tweehonderd afgesloten geweest van de rest van de wereld. Het land was niet of nauwelijks toegankelijk voor buitenlanders. Onder druk van de Amerikanen opende Japan in 1854 (het verdrag van Kanagawa ) haar grenzen voor het Westen.

Terug naar dat oude vakmanschap

Ondertussen begon in de westerse wereld rond 1850 de tweede industriële revolutie. Hierdoor ging het vakmanschap volgens de oude gildesystemen verloren. Vooral in Engeland verlangde men terug naar dat oude vakmanschap. Onder leiding van William Morris en John Ruskin ontstond de Art & Crafts beweging. Zij hadden zich tot doel gesteld om goed en verantwoord gemaakt vakwerk voor een betaalbare prijs te herintroduceren. Ondanks alle goede bedoelingen is dit voornemen kunstzinnig geslaagd maar vanwege de hoge kosten sociaal geflopt.

Oosters licht - Japanse schilderijen op zijde en rijstpapier

Invloed van de Japanse kunst bij Oosters Licht

Deze stroming heeft samen met de invloed van de Japanse kunst in het westen tot een nieuw beweging geleid. ‘Art nouveau’ deed vanaf 1885 geleidelijk haar intrede . De naam komt van het in 1895 opgerichte Maison Bing de l’Art Nouveau.

Oosters Licht Japanse hangende scrolls

Japanse inktschilderkunst op zijde (links en rechts) en op rijstpapier (midden)

In de schilderkunst zien we de invloed van Japan met name tijdens het impressionisme en, in hogere mate, post-impressionisme zoals bij Vincent van Gogh. Van Gogh verzamelde duizenden Japanse prenten (houtsnedes). Zijn schilderij met de amandelbloesemboom uit 1890 is een schoolvoorbeeld hiervan. Het was een cadeau voor zijn broer Theo en zijn schoonzus Jo bij de geboorte van hun zoon Vincent Willem. De bloesem symboliseert nieuw leven. In Japan staat de kersenbloesem (sakura) voor de lente of voorjaar.

Oosters Licht in het werk van meerdere kunstenaars

Binnen het oeuvre van deze tentoonstelling is werk van de volgende kunstenaars te zien: Lalique, Mucha, Gallé, Daum, Knox, Van de Velde, Majorelle, Macintosh, Maison Vever, Fouquet, Gautrait en vele anderen. Ook is er werk van minder bekende kunstenaars te zien van dezelfde hoge kwaliteit als die van een Lalique of Mucha.

Japanse schilderkunst op rijstpapier en zijde

In deze tentoonstelling zijn meerdere inktschilderingen te zien. Op een video kun je het gehele proces zien hoe een inktschildering op zijde wordt gemaakt. Ook is er een video waarop je kunt zien hoe een kimono wordt beschilderd. En op de benedenverdieping kun je een video zien van Japanse kalligrafie.

Oosters Licht - Japanse inktstenen en penselen voor kalligrafie en sumi-e

Japanse inktstenen en penselen voor kalligrafie en sumi-e

Aan de overkant van de straat heeft het museum een pand erbij gekregen, daar ga ik samen met mijn lief ook nog even kijken.  Bij vertrek nemen we een rolletje papier mee met daarop de affiche van de tentoonstelling. Dit bezoek was weer de moeite waard geweest.

Oosters licht
7 juli t/m 17 november
Lalique Museum, Gasthuisstraat 1, Doesburg
Open: di-zo 11.30-17.00 uur
info@musee-lalique.nl, www.musee-lalique.nl

 

Laat een reactie achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.